Mantra

Een mantra is een reeks klanken, meestal in het Sanskriet, die in het Vajrayana-boeddhisme wordt gereciteerd als beoefening van de spraak. Vaak gaat het om de naam en de essentie van een verlichte godheid, samengevat in een paar lettergrepen. Het woord wordt traditioneel uitgelegd als "dat wat de geest beschermt": manas is geest, tra is bescherming. In het Tibetaans heet een mantra ngak.

Meer dan een formule

Wie voor het eerst een groep Tibetaanse boeddhisten hoort reciteren, hoort vooral een gestaag gemompel. Dezelfde regel, honderden keren achter elkaar. Het doet denken aan een bezwering. Zo werkt het niet.

De mantra beschermt de geest tegen het gewone gepraat in ons hoofd: het plannen, het piekeren, het commentaar dat maar doorloopt. Daarvoor in de plaats komt één klank die met verlichting verbonden is. Toch is het meer dan een nuttiger soort afleiding. In de tantra wordt alles wat je ervaart als zuiver beschouwd: wat je ziet als de vorm van de godheid, wat je hoort als mantra, wat je denkt als het spel van wijsheid. De mantra is dan de godheid zelf, in de vorm van klank. Wie hem reciteert, roept niet iemand van buiten aan. Je herinnert je je eigen natuur.

Daarom doet de manier van reciteren ertoe. Niet gehaast en niet op de automatische piloot, maar met aandacht voor de betekenis en meestal met een visualisatie erbij. In de Tibetaanse traditie klinken veel mantra's zoals de Tibetanen het Sanskriet uitspraken: pema in plaats van padma, hung in plaats van hum. Dat is geen slordigheid. Zo zijn ze van leraar op leerling doorgegeven, en die overdracht, de leesoverdracht of lung, geeft de mantra zijn kracht.

Mantra in de Nyingma-traditie

Mantra staat zo centraal dat het Vajrayana ook wel Mantrayana heet, het voertuig van de mantra. De Nyingma-school noemt zichzelf voluit Sangngak Nyingma: de Geheime Mantra van de oude vertalingen. En een ngakpa, de niet-monastieke yogi van deze traditie, is letterlijk iemand van de mantra.

In de beoefening kom je hem overal tegen. In de Düdjom Tersar Ngöndro reciteer je de honderd-lettergrepenmantra van Vajrasattva om te zuiveren, en in de guru yoga de Vajra Guru-mantra van Guru Rinpoche: om ah hung vajra guru pema siddhi hung. Beoefenaars tellen hun recitaties op een mala, een snoer van 108 kralen, en bij de accumulaties van de Ngöndro lopen de aantallen in de honderdduizenden. Het tellen is een hulpmiddel, geen doel. Het houdt je bij de les op dagen dat je er weinig zin in hebt.

Bij Rigdzin Dzogchen Ling reciteren we elke zaterdag in Hoofddorp samen de mantra's van de Düdjom Tersar Ngöndro. Je leert ze uitspreken zoals de lijn ze heeft overgeleverd. En wie ze een paar keer in een groep heeft gehoord, vindt thuis veel makkelijker het eigen ritme.