Karma

Karma betekent handeling: wat we doen, zeggen en denken laat een spoor na, en dat spoor komt bij onszelf terug. Het Sanskrietwoord is letterlijk het woord voor daad, in het Tibetaans heet het lé. Geen beloning, geen straf, geen instantie die meekijkt en punten uitdeelt. Oorzaak en gevolg, uitgestrekt over een langere tijd dan wij gewend zijn te overzien.

Wat karma niet is

In het Nederlands is karma zo ongeveer synoniem geworden met kosmische rechtvaardigheid. Iemand snijdt je af op de snelweg en staat een kilometer verder met een lekke band: karma. Zo werkt het niet, en die versie doet het begrip weinig goed.

Twee misverstanden komen steeds terug. Het eerste is dat karma lotsbestemming zou zijn, iets wat vastligt en waar verder niets aan te doen valt. Het omgekeerde is het geval. Wat er nu is, komt voort uit eerdere handelingen. Wat er straks is, wordt op dit moment gevormd. Dat maakt karma eerder het meest hoopvolle onderdeel van de leer dan het meest zwaarmoedige.

Het tweede misverstand is dat het om de daad alleen zou gaan. In het boeddhisme weegt de intentie het zwaarst. Dezelfde handeling, verricht vanuit zorg of vanuit wrok, laat een heel ander spoor na. Daarom besteedt de beoefening zoveel aandacht aan motivatie. Niet uit vroomheid, maar omdat daar het werkelijke verschil ligt.

Karma in de beoefening

Karma is de derde van de vier gedachten die de geest keren, de overdenkingen waarmee de Ngöndro begint. Hij staat tussen vergankelijkheid en het lijden van samsara in, en dat is geen willekeurige plek. Wie ziet dat alles voorbijgaat, en daarna ziet dat handelingen wel degelijk iets achterlaten, komt vanzelf uit bij de vraag wat hij vandaag met zijn dag doet.

Tegelijk neemt de traditie serieus hoeveel er al ligt. Gewoontepatronen zijn oud en taai, en goede voornemens zijn daar in hun eentje niet tegen opgewassen. Daarvoor is zuivering. In de Ngöndro is dat de beoefening van Vajrasattva met de honderd-lettergrepenmantra, waarin spijt, vertrouwen, het besluit en het tegengif samenkomen. Karma is geen schuld die je tot het einde met je meedraagt. Het is werkzaam, en er valt aan te werken.

Bij Rigdzin Dzogchen Ling komen de vier gedachten elke zaterdag ter sprake, aan het begin van de Düdjom Tersar Ngöndro-les in Hoofddorp. Ze worden niet één keer behandeld en dan afgevinkt. We keren er telkens naar terug, omdat ze pas gaan werken als je er een tijd mee hebt geleefd.