Mudra

Een mudra is een symbolisch handgebaar dat in het Vajrayana-boeddhisme wordt gebruikt tijdens rituelen en meditatie. Het Sanskriete woord betekent "zegel", en zo moet je het ook lezen: met het gebaar zet je als het ware een stempel op wat je op dat moment beoefent. In het Tibetaans heet het chakgya.

Lichaam, spraak en geest

Bijna elke Vajrayana-beoefening werkt met drie poorten tegelijk. Met de geest visualiseer je en rust je in meditatie. Met de spraak reciteer je mantra. En het lichaam doet ook mee, met de houding en met de handen. Dat is de mudra.

Je kent er waarschijnlijk al een paar zonder het te weten. Op veel boeddhabeelden raakt de Boeddha met zijn rechterhand de aarde aan, het gebaar waarmee hij de aarde tot getuige riep van zijn ontwaken. Een andere bekende houding is die van de handen ontspannen in de schoot, de een op de ander, de duimen die elkaar net raken. Dat is de meditatiemudra. Elke godheid in de Tibetaanse iconografie heeft zo haar eigen gebaren, en wie ze leert lezen, ziet in één oogopslag wat een beeld uitdrukt: bescherming, vrijgevigheid, onderricht.

Waarom zou dat ertoe doen? Omdat het lichaam niet los staat van de geest. Wie zijn handen vouwt, wordt een beetje stiller. Een gebaar dat met aandacht wordt gemaakt, verbindt wat je denkt met wat je doet. Daarom worden mudra's niet uit een boek overgenomen, maar van een leraar geleerd, liefst door te kijken en mee te doen.

Mudra in de beoefening

In de Düdjom Tersar Ngöndro kom je mudra's al vroeg tegen. Bij de prostraties breng je je gevouwen handen naar je kruin, je keel en je hart, en tussen de handpalmen houd je een kleine holte vrij, als een lotusknop die nog niet open is. Bij de mandala-offering vlecht je je vingers op een bepaalde manier in elkaar, zodat je handen de berg Meru en de vier continenten vormen: het hele universum, in één gebaar aangeboden.

Bij een tsok gaat het nog verder. De offergaven worden gezegend en aangeboden met een reeks gebaren, vaak samen met de vajra en de bel. Voor wie het voor het eerst ziet, lijkt het ingewikkeld. Dat valt mee. Niemand verwacht dat je het meteen kunt, en meekijken is ook beoefenen.

Bij Rigdzin Dzogchen Ling leer je de gebaren van de Ngöndro gewoon in de les, elke zaterdag in Hoofddorp. Je ziet hoe anderen het doen, je vraagt wat je niet snapt, en na een paar weken gaan je handen vanzelf.