Boeddha

Een boeddha is iemand die volledig ontwaakt is: vrij van alle verwarring, met alle kwaliteiten van de geest volledig ontplooid. Het Sanskrietwoord komt van budh, wakker worden. Het Tibetaanse sangye bestaat uit twee lettergrepen. Sang betekent gezuiverd, alles wat de geest versluierde is weg. Gye betekent ontloken, zoals een bloem die helemaal open is. Wie "de Boeddha" zegt, bedoelt meestal één persoon. Wie "een boeddha" zegt, bedoelt een toestand die in principe voor iedereen bereikbaar is.

De man uit Lumbini

De historische Boeddha werd ongeveer vijfhonderd jaar voor onze jaartelling geboren als Siddhartha Gautama, een prins uit het geslacht van de Shakya's, in Lumbini in het huidige Nepal. Hij groeide op in luxe, zag ouderdom, ziekte en dood, en verliet het paleis om een antwoord te zoeken. Na jaren van strenge ascese koos hij een middenweg. Onder een boom in Bodhgaya zat hij in meditatie tot hij volledig ontwaakte. Daarna onderwees hij ruim veertig jaar. Hij wordt Shakyamuni genoemd: de wijze van de Shakya's.

Wat hij níét was, is net zo belangrijk. Geen god en geen schepper, en ook geen profeet die namens een ander sprak. Hij liet zien dat een mens met dezelfde verwarring als wij die verwarring helemaal kan doorzien. Dat is de reden waarom zijn voorbeeld zo veel gewicht heeft gekregen.

Meer dan één boeddha

In het Tibetaans boeddhisme, en zeker in de Nyingma-traditie, is Shakyamuni niet de enige boeddha. De traditie spreekt van talloze boeddha's in andere tijden en werelden. Guru Rinpoche, die het Vajrayana naar Tibet bracht, wordt daar de tweede Boeddha genoemd.

Er is ook een diepere laag. Een boeddha heeft volgens de leer van de drie kaya's verschillende dimensies. De historische Shakyamuni is de nirmanakaya, de vorm waarin een boeddha verschijnt voor gewone wezens zoals wij. Daaronder ligt de dharmakaya, de ware aard van de verlichte geest zelf, zonder vorm en zonder grens.

Hier raakt het onderwerp aan het hart van Dzogchen. Volgens deze leringen is boeddhaschap niet iets wat je van buiten haalt of in de loop van vele levens bij elkaar spaart. Het is de aard van je eigen geest, nu al aanwezig, alleen niet herkend. Dat heet boeddhanatuur. De Boeddha is dan geen verre figuur uit de geschiedenis, maar een spiegel: zo ziet je eigen geest eruit als niets hem meer bedekt.

Bij Rigdzin Dzogchen Ling begint de beoefening dan ook bij hem. De Düdjom Tersar Ngöndro opent met toevlucht nemen tot de Boeddha, de Dharma en de Sangha, en elke zaterdag doen we dat samen in Hoofddorp.