Fundament
De Vier Edele Waarheden
Tibetaans: pakpé denpa zhi ('phags pa'i bden pa bzhi) · Sanskriet: catvāri āryasatyāni · Engels: The Four Noble Truths
De Vier Edele Waarheden zijn het eerste onderricht van de Boeddha na zijn verlichting: er is lijden, lijden heeft een oorzaak, lijden kan ophouden, en er is een pad dat daarheen leidt.
De Vier Edele Waarheden zijn het eerste onderricht dat de Boeddha gaf na zijn verlichting: er is lijden, lijden heeft een oorzaak, lijden kan ophouden, en er is een pad dat daarheen leidt. Hij sprak ze uit in het Hertenpark bij Sarnath, tegenover de vijf asceten met wie hij eerder jarenlang ascese had beoefend. In de traditie heet dat moment de eerste keer dat het wiel van de Dharma werd rondgedraaid. Alles wat daarna kwam, het Vajrayana en Dzogchen inbegrepen, rust op dit fundament.
Vier waarheden, één diagnose
De eerste waarheid is die van het lijden, in het Sanskriet duhkha. Dat woord is ruimer dan pijn. Het gaat ook over het knagende gevoel dat iets nooit helemaal klopt, en over het simpele feit dat ook goede tijden voorbijgaan. Tibetaanse leraren onderscheiden drie soorten: het lijden van de pijn zelf, het lijden van verandering, en een alomtegenwoordig lijden dat eenvoudig hoort bij elk bestaan in samsara.
De tweede waarheid noemt de oorzaak. Lijden komt niet uit het niets. Het groeit uit begeerte en afkeer en uit het karma dat we daarmee opbouwen. Daaronder ligt onwetendheid: we zien niet wie en wat we werkelijk zijn.
Dan de derde waarheid. Lijden kan ophouden. Dat ophouden heet nirvana. Zonder deze waarheid zou de rest niet meer zijn dan een sombere analyse.
De vierde waarheid is het pad. Traditioneel wordt het beschreven als het edele achtvoudige pad: juist inzicht, juiste intentie, juist spreken, juist handelen, juist levensonderhoud, juiste inspanning, juiste opmerkzaamheid en juiste concentratie.
Vaak wordt het geheel vergeleken met een bezoek aan de dokter. Wie ziek is, moet eerst erkennen dat er iets mis is. Daarna zoek je de oorzaak, vertrouw je erop dat genezing mogelijk is en neem je het medicijn. Alleen de diagnose horen maakt bang. Alle vier samen horen geeft moed.
Waar je ze terugziet in de beoefening
In de Nyingma-traditie zijn de Vier Edele Waarheden geen beginnersstof die je afvinkt en vergeet. Ze lopen door het hele pad heen. Wat verandert, is hoe diep je kijkt. Aan het begin verklaren ze waarom we lijden. Veel later, in Dzogchen, wordt de vraag wat de geest die lijdt eigenlijk is.
Heel concreet kom je ze tegen in de vier gedachten die de geest naar de Dharma keren, de overdenkingen waarmee de Ngöndro opent. Nadenken over karma en over het lijden van samsara is in feite de eerste twee waarheden persoonlijk maken. Je leest er niet over in een boek. Je kijkt naar je eigen leven en herkent het.
Bij Rigdzin Dzogchen Ling beginnen we de zaterdagles in Hoofddorp met die overdenkingen, voordat we samen de Düdjom Tersar Ngöndro beoefenen. Wie wil zien hoe het eerste onderricht van de Boeddha er in de praktijk uitziet, kan gewoon aanschuiven.